Wolken lezen

De kringloop van water

Het water in je glas heeft misschien ooit in een gletsjer gezeten, in een onweerswolk boven Frankrijk of in de Noordzee. Water gaat steeds rond: van zee naar wolk, naar regen of sneeuw, naar de rivier en weer terug. Tik op een nummer in de tekening.

123456789
  1. 1Verdampen

    De zon verwarmt de zee, meren en rivieren. Een deel van het water wordt waterdamp: water als onzichtbaar gas. Ook planten geven waterdamp af via hun bladeren. Een grote eik verdampt op een zomerdag wel een paar honderd liter.

  2. 2Wolk vormen

    Warme, vochtige lucht stijgt op en koelt af. Bij het dauwpunt kan de lucht de damp niet meer vasthouden. De damp wordt weer water: miljarden heel kleine druppeltjes rond stofjes, zoutkorreltjes en roet. Dat is een wolk.

  3. 3Meewaaien

    De wind neemt de wolken mee, vaak honderden kilometers ver. Water dat boven de Atlantische Oceaan verdampt, kan zo een paar dagen later in Nederland of in de Alpen vallen. Gemiddeld blijft een waterdeeltje zo’n negen dagen in de lucht.

  4. 4Neerslag

    In de wolk botsen druppels en groeien ijskristallen. Worden ze te zwaar, dan vallen ze naar beneden. Dat kan als regen, sneeuw, hagel of motregen. Wat het wordt, hangt af van de temperatuur in de wolk en onderweg naar de grond.

  5. 5Sneeuw en ijs

    Valt de sneeuw in de bergen? Dan blijft hij soms maanden liggen. Hoog in de bergen wordt oude sneeuw samengeperst tot gletsjerijs. Dat water ligt daar soms honderden jaren opgeslagen.

  6. 6Smelten

    In het voorjaar en de zomer smelt de sneeuw. Het smeltwater stroomt in beekjes naar beneden. De Rijn krijgt in de zomer veel water uit de Alpen. Daarom staat er ook in een droge zomer water in de Rijn.

  7. 7Rivier

    Beken worden rivieren. In Nederland komen de Rijn en de Maas samen in de delta. Een druppel uit Zwitserland doet ruim een week over de reis naar de Noordzee.

  8. 8Grondwater

    Een deel van de regen zakt de grond in. Het wordt grondwater. Dat stroomt heel langzaam, soms maar een paar meter per jaar. Uit grondwater maken we in Nederland een groot deel van ons drinkwater. Het komt uiteindelijk ook weer in rivieren en de zee.

  9. 9Terug naar zee

    De rivier stroomt de zee in. Daar begint alles opnieuw. Het water op aarde is al miljarden jaren hetzelfde water. Het gaat alleen steeds weer de kringloop rond.

Regen, sneeuw, ijzel of hagel?

In Nederland begint bijna alle regen als sneeuw. Hoog in de wolk is het ook in de zomer kouder dan nul graden. Daar groeien ijskristallen, die water van de druppeltjes eromheen ‘stelen’. Ze worden sneeuwvlokken. Wat er op de grond aankomt, hangt af van de reis naar beneden.

RegenSneeuw smelt onderweg✻✻✻✻✻✻✻✻0 °CSneeuwHet blijft koud tot de grond✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻IJzelRegen bevriest op koude grond✻✻✻✻✻✻✻✻✻✻koude laag: onder 0 °C0 °CHagelOp en neer in een buienwolk
Regen
De sneeuw valt onder de nul-gradenlijn en smelt. Die lijn ligt in de zomer op zo’n drie kilometer hoogte, in de winter vaak veel lager.
Sneeuw
Het is tot op de grond (bijna) overal kouder dan nul graden. De vlokken smelten niet. Bij een temperatuur net boven nul krijg je natte sneeuw: half gesmolten vlokken.
IJzel
Er ligt een laag warme lucht boven een laag koude lucht. De sneeuw smelt in de warme laag en wordt regen. Die regen valt op de bevroren grond en bevriest meteen. Wegen worden dan spiegelglad.
Hagel
Hagel komt alleen uit een cumulonimbus. Daarin stijgt de lucht zo hard dat ijsbolletjes een paar keer op en neer gaan. Elke keer komt er een laagje ijs bij. Pas als ze te zwaar zijn, vallen ze.
Motregen
Heel kleine druppeltjes uit lage, dunne wolken zoals stratus. Er komt geen ijs aan te pas.

Verder: de tien wolken →